หลังจากที่ผมเคลียร์ปัญหาในระบบเดิมเสร็จสิ้น งานท้าทายชิ้นถัดมาที่ได้รับมอบหมาย คือการพัฒนาระบบแอปพลิเคชันบนมือถือสำหรับสโมสรกีฬาระดับชั้นนำ
จองคลาสกีฬา: เจอ Bad Design
งานส่วนแรกคือระบบการจองคลาสกีฬาผ่านแอปพลิเคชันมือถือ ซึ่งพัฒนาด้วยเทคโนโลยี Flutter ผมเข้ามารับช่วงต่อเพื่อรับผิดชอบฝั่งหน้าบ้าน (Frontend) โดยเฉพาะ ดูแลตั้งแต่การออกแบบหน้าจอ ลำดับขั้นตอนการจอง ไปจนถึงการเชื่อมต่อกับระบบหลังบ้านผ่าน API
และในโปรเจกต์นี้เอง ผมก็ได้เผชิญหน้ากับความจริงเรื่องการออกแบบโค้ด
เนื่องจากมีทีมงานเดิมเริ่มเขียนโครงสร้างไว้ก่อนแล้ว เมื่อผมเข้ามารับช่วงต่อ ผมจึงต้องไล่ถามรายละเอียดอย่างถี่ถ้วน มารู้ความจริงในภายหลังว่าน้อง ๆ ในทีมแอบคิดว่าผมเขียนโปรแกรมไม่เป็นเพราะเห็นถามเยอะ แต่ความจริงคือ โค้ดเดิมที่เขียนไว้มีลักษณะของการออกแบบที่เปราะบาง (Bad Design) ซ่อนอยู่หลายจุด
"มารู้ความจริงในภายหลังว่าน้อง ๆ ในทีมแอบคิดว่าผมเขียนโปรแกรมไม่เป็นเพราะเห็นถามเยอะ"
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัด คือการนำตัวแปรที่มีข้อความยาวเหยียดมาใช้ตรวจสอบเงื่อนไข (Check if) แม้ว่าในหน้าโค้ดจะดูเรียบร้อยเพราะนำมาผูกเข้ากับชุดตัวเลือก (Enum) ทำให้คอมไพล์ผ่านและดูเหมือนไม่มีปัญหา แต่เมื่อไล่ดีบักดูข้อมูลจริงข้างใน กลับพบว่ามันไปผูกกับสตริงข้อความขนาดยาว ซึ่งสำหรับผมมันคือ Bad Design ชัด ๆ แต่ด้วยขอบเขตงานที่ต้องรีบส่งมอบ ผมก็ไม่ได้ไปรื้อโครงสร้างเดิม เพียงแต่ทำความเข้าใจจุดเปราะบางเหล่านี้ แล้วแก้ปัญหาเฉพาะจุดตามที่ได้รับมอบหมายจนงานลุล่วงไปได้
เมื่อส่งมอบระบบจองคลาสเรียบร้อย จังหวะชีวิตของครอบครัวก็ก้าวผ่านหมุดหมายสำคัญ เมื่อลูกชายสามารถสอบผ่านการคัดเลือกเข้าเรียนในห้อง Gifted วิทย์ ของโรงเรียนบดินทรเดชาได้สำเร็จตามเป้าหมาย ครอบครัวของเราจึงได้ย้ายกลับเข้ามาปักหลักในกรุงเทพฯ
ระบบสมาชิก: ออกแบบฐานข้อมูลเอง
ในช่วงเวลานั้น ผมได้รับมอบหมายให้เข้ามารับผิดชอบโปรเจกต์ที่ใหญ่และเป็นแกนกลางสำคัญของสโมสร นั่นคือ "ระบบสมาชิก (Membership System)" ซึ่งเต็มไปด้วยกฎเกณฑ์ทางธุรกิจ สถานะสมาชิก และประวัติศาสตร์ที่ซับซ้อน
จังหวะที่ผมก้าวเข้าไป คือช่วงที่ทีมกำลังนั่งเจรจาเพื่อปิดเล่มข้อกำหนดความต้องการของระบบ (Functional Specification Document หรือ FSD) สัญชาตญาณเก่าตั้งแต่สมัยทำที่ปรึกษาระบบองค์กรขนาดใหญ่พลันถูกปลุกขึ้นมาทันที ประสบการณ์ที่เคยเห็นระบบสะดุดเพราะความต้องการไม่นิ่ง ทำให้ผมมองเห็นจุดรั่วไหลและช่องโหว่ทางธุรกิจได้อย่างชัดเจน ผมจึงเข้าไปช่วยฟัง ให้ความเห็นเชิงสถาปัตยกรรม และช่วยล็อกขอบเขตงาน (Scope Lock) ให้ทีมจนสามารถปิดเล่มข้อกำหนดได้อย่างรัดกุม
หลังจากพิมพ์เขียวนิ่ง ผมลงมือออกแบบโครงสร้างฐานข้อมูล (Database Design) ทั้งหมดด้วยตัวเอง โดยดึงเอาความรู้เรื่องการจัดการข้อมูลระดับ Enterprise มาใช้ ออกแบบตาราง การจัดเก็บประวัติย้อนหลัง (History Log) และความสัมพันธ์ของข้อมูลอย่างรอบคอบ เพื่อให้รองรับกฎเกณฑ์และสถานะของสมาชิกได้อย่างยืดหยุ่นในระยะยาว
วิชา Interface กลับมาใช้เต็มเหนี่ยว
และด่านสำคัญที่ต้องอาศัยวิชาเก่าแก่มาผสานอย่างแท้จริง คือ การเชื่อมต่อข้อมูลข้ามระบบไปยังระบบ ERP ระดับองค์กร
วิชา Interface ที่ผมเคยตรากตรำรบรามาตลอดชีวิตถูกนำกลับมาใช้อย่างเต็มเหนี่ยว:
- ผมเข้าไปนั่งคุยรายละเอียดเรื่องเงื่อนไขการจับคู่รหัสสินค้าและบริการ (Item Mapping) ระหว่างระบบสมาชิกกับระบบ ERP ให้สอดคล้องกันแบบไม่ผิดเพี้ยน
- วางกลไกและประสานงานกับทีมผู้ดูแลฝั่ง ERP เพื่อ "ล็อกการส่งคำสั่งขาย (Sales Order Interface)" จากระบบสมาชิกยิงตรงเข้าสู่ระบบ ERP อย่างแม่นยำ กำหนดเงื่อนไขการตัดรอบ การตรวจสอบสถานะ และการส่งข้อมูลย้อนกลับ เพื่อให้ตัวเลขทางบัญชีและการเงินตัดยอดได้อย่างถูกต้องสมบูรณ์แบบไร้รอยต่อ
นอกจากนั้น ผมยังรับผิดชอบภารกิจที่ปราบเซียนที่สุด คือ งานย้ายข้อมูลประวัติศาสตร์เดิม (Data Migration) งานย้ายข้อมูลสมาชิกระดับตำนานคือจุดที่เสี่ยงที่สุดและห้ามพลาดแม้แต่รายเดียว ผมนำวิชาการกระทบยอด (Reconciliation) ที่เคยฝึกฝนมาวางตรรกะการแปลงฟิลด์ คอยตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลทีละบรรทัด และทำหน้าที่ตรวจสอบคัดกรองเพื่อตีกลับให้ต้นทางแก้ไขให้ถูกต้อง จนสามารถถ่ายโอนข้อมูลประวัติศาสตร์ทั้งหมดเข้าสู่ระบบใหม่ได้อย่างสมบูรณ์แบบ
จากคนเขียนโค้ดสู่เสาหลักทีม
แต่ความท้าทายใหญ่ก็เกิดขึ้นระหว่างทาง เมื่อนักพัฒนาในทีมเดิมเริ่มทยอยลาออกกันไปทีละคน
จากเดิมที่ผมตั้งใจว่าจะรับบทบาทเพียงนักพัฒนาอาวุโสที่เขียนโค้ดเฉพาะส่วน สุดท้ายผมต้องกลายมาเป็นเสาหลักที่แบกรับการพัฒนาฝั่งหลังบ้าน (Backend ด้วย C# .NET) ทั้งระบบไว้เพียงลำพัง โดยมีน้องฝั่งหน้าบ้านช่วยดูแลอีกเพียงคนเดียว ท่ามกลางปริมาณงานที่ล้นมือและความต้องการทางธุรกิจที่ยังไม่นิ่ง
ยุทธศาสตร์การเอาตัวรอดของผมในเวลานั้น คือการนำวินัยของช่างฝีมือมาใช้อย่างเคร่งครัด: ผมซอยงานออกเป็นก้อนย่อย ๆ จัดลำดับความสำคัญตามคุณค่าทางธุรกิจ และมุ่งเน้นการเขียนโค้ดที่สะอาด รัดกุม และมีข้อผิดพลาดน้อยที่สุด เพื่อจะได้ไม่ต้องเสียเวลาวกกลับมาตามแก้งานซ้ำซาก
นอกจากนี้ ผมยังช่วยรุ่นน้องเจ้าของบริษัทในการแก้วิกฤตกำลังคน โดยทำหน้าที่ช่วยสัมภาษณ์ คัดกรอง และสร้างทีมพัฒนารุ่นใหม่ขึ้นมา เพื่อให้บริษัทมีกำลังคนพร้อมที่จะเดินหน้าต่อไปได้อย่างมั่นคง